Edukacja dla przyszłości w perspektywie orientacji na rynek pracy. Debaty, szkice, refleksje polsko-ukraińskie / red. Ryszard Gerlach, Renata Tomaszewska-Lipiec

Abstract

Edukacja jest integralną, a zarazem autonomiczną częścią systemu społeczno- gospodarczego. W związku z tym oczekiwania i potrzeby rynku pracy powinny być ważnym jej wyznacznikiem. Celem edukacji, bez względu na jakim etapie życia jest ona realizowana, powinno być przygotowanie jednostki do zatrudnienia na szybko zmieniającym się, nieprzewidywalnym rynku pracy. Z pojęciem rynku pracy ściśle wiąże się pojęcie pracy w ujęciu pracy zawodowej. Rację przyznać można A. Giddensowi, który pisze, że „przyszłość przeważającej większości ludzi zależeć będzie bezpośrednio od ich powodzenia w życiu zawodowym”. A powodzenie to z kolei zależy od kwalifikacji i kompetencji przez nich posiadanych. Drogą do nich wiodącą jest z kolei edukacja, w tym głównie edukacja zawodowa. Dlatego mówić należy o edukacji zorientowanej na rynek pracy. Zbliżeniu edukacji i rynku pracy sprzyja rozwój gospodarki opartej na wiedzy, w której wiedza – tworzona, poddawana dystrybucji i wdrażana do praktyki – staje się określonym produktem, niezależnym bytem, stanowiącym podstawę rozwoju świata. Zjawiska i procesy związane z rozwojem gospodarki opartej na wiedzy można analizować zarówno z perspektywy szkolnego, jak i pozaszkolnego systemu edukacji zawodowej; dotyczą one zarówno młodzieży, jak i osób dorosłych. Jak słusznie pisze P.F. Drucker, w nowej gospodarce: „Ludzie (…) będą zmuszeni przyswoić sobie zdolność rozwoju osobowego, nauczyć się zachowywać energię i sprawność umysłową przez cały okres swojego pięćdziesięcioletniego stażu zawodowego. Będą zmuszeni decydować o tym, co zmienić w swojej pracy i kiedy wdrożyć te zmiany w życie, by móc efektywnie działać w zmieniającym się środowisku pracy”. Do takiego zarządzania sobą w warunkach zmian cywilizacyjnych powinna dziś przygotowywać edukacja. Można więc uznać, że musi się ona przystosować do potrzeb ekonomii wiedzy. Wiąże się to z koniecznością uwzględniania w edukacji nie tylko wiedzy i umiejętności ściśle zawodowych, ale także kompetencji ogólnych, zwanych też kluczowymi, czy metakompetencjami. Wskazane płaszczyzny stanowiły podstawę do podjęcia pogłębionej refleksji naukowej nad edukacją przyszłości zorientowaną na rynek pracy, czego efektem stała się prezentowana monografia. W przedkładanej Czytelnikowi książce zainicjowano problemy: kierunków rozwoju edukacji XXI wieku, relacji edukacji z rynkiem pracy, a także perspektyw szkolnictwa wyższego i edukacji dorosłych. Podjęte w poszczególnych częściach zagadnienia tematyczne tworzą zbiór interdyscyplinarnych zagadnień, dla których centralną kategorią rozważań pozostaje edukacja dla przyszłości oraz jej orientacja na rynek pracy. Poruszona problematyka wpisuje się dyscyplinę naukową – pedagogikę, w tym szczególnie w subdyscyplinę – pedagogikę pracy. To właśnie w ramach pedagogiki pracy poruszane są zarówno rozważania teoretyczne, jak i podejmowane są badania empiryczne dotyczące wzajemnych relacji między edukacją a rynkiem pracy. Niewątpliwie spoiwem łączącym oba te światy jest edukacja zawodowa. Dziękując Wszystkim Autorom, którzy przyczynili się do powstawania niniejszej pracy, żywimy nadzieję, że choć opracowanie to nie wyczerpuje podjętego tematu, to zagadnienia w nim zawarte pobudzą do refleksji i dyskusji naukowej. Wydaje się także konieczne wskazanie roli nauk pedagogicznych w podejmowaniu badań nad edukacją i rynkiem pracy, a także rozwijania interdyscyplinarnych analiz nad aktualnymi i antycypowanymi problemami dotyczącymi wskazanych obszarów.